Thành lập lưới khống chế trắc địa mặt bằng và độ cao phục vụ đo vẽ, khảo sát khu xây dựng các công trình thuỷ lợi – thuỷ điện

  • 49 trang
  • file: .doc

đang tải dữ liệu....

Tài liệu bị giới hạn, để xem hết nội dung vui lòng tải về máy tính.

Tải xuống - 49 trang

Nội dung text: Thành lập lưới khống chế trắc địa mặt bằng và độ cao phục vụ đo vẽ, khảo sát khu xây dựng các công trình thuỷ lợi – thuỷ điện

Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
lêi nãi ®Çu
HiÖn nay trong c«ng cuéc x©y dùng vµ ph¸t triÓn cña ®Êt níc, viÖc x©y
dùng c¸c c«ng tr×nh thuû lîi – thuû ®iÖn ngµy cµng ®îc ph¸t triÓn réng r·i vÒ
quy m« vµ møc ®é hiÖn ®¹i. Trong x©y dùng c«ng tr×nh thuû lîi – thuû ®iÖn
®ßi hái kÕt hîp cña nhiÒu chuyªn ngµnh kh¸c nhau, trong ®ã chuyªn ngµnh
tr¾c ®Þa ®ãng mét vai trß rÊt quan träng. C«ng t¸c tr¾c ®Þa ph¶i tham gia x©y
dùng trong suèt qu¸ tr×nh kh¶o s¸t, thiÕt kÕ, thi c«ng vµ sö dông c«ng tr×nh.
Mét trong nh÷ng phÇn viÖc quan träng vµ kh«ng thÓ thiÕu cña c«ng t¸c
tr¾c ®Þa, ®ã lµ viÖc thµnh lËp líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng vµ ®é cao phôc
vô ®o vÏ, kh¶o s¸t. ViÖc thµnh lËp líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng vµ ®é cao
phôc vô ®o vÏ, kh¶o s¸t lµ mét c«ng viÖc g¾n liÒn víi c«ng t¸c tr¾c ®Þa, nhng
®Ó thµnh lËp ®îc mét líi cã tÝnh kh¶ thi vµ tèi u vÒ kü thuËt còng nh vÒ kinh tÕ
lµ mét vÊn ®Ò lu«n mang tÝnh thêi sù. V× vËy ®Ó thùc hiÖn ®å ¸n tèt nghiÖp t«i
®· lùa chän ®Ò tµi:
“Thµnh lËp líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng vµ ®é cao phôc vô ®o vÏ,
kh¶o s¸t khu x©y dùng c¸c c«ng tr×nh thuû lîi – thuû ®iÖn”
Bè côc cña ®å ¸n bao gåm 3 ch¬ng víi c¸c tiªu ®Ò nh sau:
Ch¬ng I: Giíi thiÖu chung vÒ b¶n ®å ®Þa h×nh vµ líi khèng chÕ tr¾c ®Þa
phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh
Ch¬ng II: Nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n trong x©y dùng líi khèng
chÕ tr¾c ®Þa phôc vô ®o vÏ kh¶o s¸t khu x©y dùng c«ng tr×nh thuû lîi – thuû
®iÖn
Ch¬ng III: TÝnh to¸n thùc nghiÖm
Trong qu¸ tr×nh lµm ®å ¸n, em ®· nhËn ®îc sù híng dÉn rÊt nhiÖt t×nh
cña thÇy gi¸o ThS. Phan Hång TiÕn vµ c¸c thÇy c« trong Khoa tr¾c ®Þa Tr-
êng §¹i häc Má - §Þa chÊt, cïng c¸c b¹n ®· gióp em hoµn thµnh tèt cuèn ®å
¸n nµy. Víi thêi gian vµ tr×nh ®é cã h¹n nªn b¶n ®å ¸n kh«ng tr¸nh khái
nh÷ng h¹n chÕ vÒ néi dung vµ h×nh thøc. Em rÊt mong ®îc sù chØ b¶o vµ gãp
ý cña quý thÇy c« vµ c¸c b¹n ®Ó b¶n ®å ¸n ®îc hoµn chØnh h¬n.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Hµ néi, th¸ng 06 n¨m 2008
Sinh viªn thùc hiÖn:
NguyÔn V¨n Thô
Ch¬ng I
Giíi thiÖu chung vÒ b¶n ®å ®Þa h×nh vµ líi khèng
chÕ tr¾c ®Þa phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh
I.1. Giíi thiÖu chung vÒ b¶n ®å ®Þa h×nh
I.1.1. §Þnh nghÜa, ph©n lo¹i b¶n ®å theo tû lÖ vµ c¸c néi dung c¬
b¶n cña b¶n ®å
1. §Þnh nghÜa:
B¶n ®å ®Þa h×nh lµ lo¹i b¶n ®å thÓ hiÖn mét khu vùc trªn bÒ mÆt tr¸i ®Êt.
Trªn b¶n ®å nµy ph¶n ¸nh nh÷ng thµnh phÇn thµnh t¹o cña thiªn nhiªn, nh÷ng
kÕt qu¶ ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ngêi mµ m¾t ngêi ta cã thÓ quan s¸t ®îc.
NguyÔn V¨n Thô 1 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
Chóng ®îc x©y dùng theo mét quy luËt to¸n häc nhÊt ®Þnh b»ng mét hÖ thèng
ký hiÖu quy íc vµ c¸c yÕu tè néi dung ®· ®îc tæng qu¸t ho¸.
2. Ph©n lo¹i b¶n ®å theo tû lÖ
Ph©n lo¹i b¶n ®å nh sau:
- B¶n ®å tû lÖ lín: gåm c¸c b¶n ®å cã tû lÖ 1: 500, 1: 1000, 1: 2000,
1: 5000
- B¶n ®å tû lÖ trung b×nh: Gåm c¸c b¶n ®å cã tû lÖ tõ 1: 10.000,1: 25.000,
1: 50.000.
- B¶n ®å tû lÖ nhá gåm c¸c b¶n ®å cã tû lÖ 1: 100.000, 1: 500.000,
1: 1.000.000.
Trong x©y dùng c«ng tr×nh, ë giai ®o¹n kh¶o s¸t thiÕt kÕ cÇn c¸c b¶n ®å
tû lÖ sau:
- B¶n ®å tû lÖ 1: 10.000 víi kho¶ng cao ®Òu 1 2m, ®îc dïng ®Ó chän
tuyÕn, chän ®Þa ®iÓm x©y dùng c«ng tr×nh. Dïng trong thiÕt kÕ s¬ bé, x¸c ®Þnh
diÖn tÝch, khèi lîng hå chøa.
- B¶n ®å tû lÖ 1: 5000 víi kho¶ng cao ®Òu 0,5 1m, ®îc dïng cho môc
®Ých lËp c¸c thiÕt kÕ quy ho¹ch tæng thÓ cho c¸c khu x©y dùng lín vµ lËp thiÕt
kÕ s¬ bé khu vùc x©y dùng c¸c c«ng tr×nh.
- B¶n ®å tû lÖ 1: 2000 víi kho¶ng cao ®Òu 0,5 1m, ®îc dïng ®Ó lËp tæng
b×nh ®å cho khu x©y dùng vµ lËp c¸c b¶n thiÕt kÕ kü thuËt x©y dùng c«ng
tr×nh.
B¶n ®å ®Þa h×nh thÓ hiÖn ®Çy ®ñ c¸c yÕu tè ®Þa h×nh, ®Þa vËt, cho phÐp
ngêi sö dông b¶n ®å nghiªn cøu mét c¸ch ®Çy ®ñ toµn bé khu ®Êt. Do vËy, b¶n
®å ®Þa h×nh kh«ng chØ ®îc sö dông réng r·i trong nÒn kinh tÕ quèc d©n mµ cßn
®îc sö dông trong ®êi sèng hµng ngµy.
3. C¸c néi dung c¬ b¶n cña b¶n ®å ®Þa h×nh
§èi víi b¶n ®å tû lÖ lín, c¸c yÕu tè cÇn thiÕt ®îc biÓu diÔn trªn b¶n ®å
bao gåm:
- §iÓm khèng chÕ tr¾c ®Þa
Bao gåm c¸c ®iÓm khèng chÕ tr¾c ®Þa vÒ mÆt b»ng vµ ®é cao. TÊt c¶ c¸c
®iÓm khèng chÕ tr¾c ®Þa cã ch«n mèc cè ®Þnh ph¶i ®îc biÓu diÔn trªn b¶n ®å.
- §iÓm d©n c
Ph¹m vi d©n c ph¶i ®îc biÓu thÞ theo c¸c ký hiÖu t¬ng øng, nhµ trong
vïng d©n c ph¶i ®îc biÓu diÔn sao cho ngêi ®äc b¶n ®å cã thÓ ph©n biÖt râ tÝnh
chÊt, quy m« cña tõng nhµ. NÕu kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c nhµ 0,2mm trªn b¶n
®å th× vÏ chung têng hoÆc vÏ gép vµ chØ vÏ gép c¸c nhµ cã cïng tÝnh chÊt. NÕu
kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c nhµ lín h¬n 0,2mm th× vÏ t¸ch ra tõng nhµ riªng biÖt.
- §iÓm ®Þa vËt kinh tÕ x· héi
C¸c c«ng tr×nh c«ng céng nh nhµ thê lín, nhµ h¸t, ®Òn, chïa… ph¶i ®îc
biÓu thÞ tÝnh chÊt kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸ cña c¸c c«ng tr×nh ®ã.
- §êng giao th«ng vµ thiÕt bÞ phô thuéc
NguyÔn V¨n Thô 2 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
Trªn b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín ph¶i biÓu thÞ c¸c cét c©y sè, c¸c cét ®iÖn
cao thÕ, h¹ thÕ vµ ®êng d©y th«ng tin. Khi biÓu thÞ ®êng cã r¶i mÆt th× cø c¸ch
15 20mm trªn b¶n ®å ph¶i ghi chó tªn ®êng, ®é réng lßng ®êng, mÐp ®êng…
- Thuû hÖ vµ c¸c c«ng tr×nh phô thuéc
§èi víi m¹ng líi thuû hÖ ph¶i biÓu thÞ ®êng bê biÓn, bê hå, bê m¬ng…,
c¸c mÐp níc th× ph¶i ®o ®é réng, ®é s©u, híng dßng ch¶y. Trªn b¶n ®å cø c¸ch
15cm ph¶i ghi chó ®é cao mùc níc cña dßng ch¶y vµ kÌm theo thêi gian x¸c
®Þnh mùc níc. S«ng ngßi, m¬ng m¸ng cã ®é réng díi 0,5mm trªn b¶n ®å th×
vÏ mét nÐt, tõ 0,5mm trªn b¶n ®å th× vÏ nÐt ®«i.
- D¸ng ®Êt vµ chÊt ®Êt
D¸ng ®Êt ®îc biÓu thÞ trªn b¶n ®å b»ng ®êng b×nh ®é kÕt hîp víi kÝ hiÖu
vµ ghi chó ®é cao t¹i c¸c ®iÓm ®Æc trng cña d¸ng ®Êt nh ®Ønh nói, thung lòng,
yªn ngùa, b·i båi cña s«ng… Khi kho¶ng cao ®Òu cña ® êng ®ång møc lµ 1m
trë lªn th× ®é cao cña ®iÓm mia ph¶i tÝnh chÝnh x¸c ®Õn 0,01m vµ ghi trªn b¶n
®å lµm trßn ®Õn 0,1m. Khi kho¶ng cao ®Òu cã ®êng b×nh ®é díi 1m th× ®é cao
®iÓm mia ®îc tÝnh vµ ghi trªn b¶n ®å chÝnh x¸c ®Õn 0,01m.
§èi víi lo¹i ®Êt vµ chÊt ®Êt th× ph¶i biÓu thÞ tr¹ng th¸i bÒ mÆt vµ ph©n
lo¹i chÊt ®Êt.
- Thùc vËt
Khi ®o vÏ rõng ph¶i x¸c ®Þnh lo¹i c©y, ®é cao trung b×nh cña c©y, ®êng
kÝnh cña c©y… vµ ph¶i ®iÒu tra biÓu thÞ lo¹i rõng.
-Ranh giíi vµ têng rµo
§êng vµ mèc biªn giíi quèc gia, ®êng vµ mèc ranh giíi hµnh chÝnh c¸c
cÊp ph¶i ®îc ®iÒu tra vµ biÓu thÞ theo quy ®Þnh cña Nhµ níc. §êng ranh giíi
hµnh chÝnh cÊp cao ®îc thay thÕ cho ®êng ranh giíi hµnh chÝnh cÊp thÊp vµ
ph¶i ®îc khÐp kÝn.
- §Þa danh vµ c¸c ghi chó cÇn thiÕt kh¸c
§Þa danh vïng d©n c ph¶i ®îc ®iÒu tra t¹i Uû ban nh©n d©n c¸c ®Þa ph-
¬ng. Tªn s«ng, nói, c¸c di tÝch v¨n ho¸… ph¶i ®îc biÓu thÞ theo c¸ch gäi phæ
th«ng l©u ®êi, theo c¸ch gäi cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
Khi thµnh lËp b¶n ®å tû lÖ lín cÇn lu ý lµ c¸c yÕu tè ®Þa vËt trªn thùc ®Þa
®Òu ph¶i ®îc lùa chän ®Ó biÓu diÔn trªn b¶n ®å. Cã mét sè ®Þa vËt sÏ ®îc biÓu
diÔn theo nh÷ng ký hiÖu quy íc vµ c¸c ký hiÖu quy íc nµy ph¶i râ rµng, trùc
quan, ®îc chuÈn ho¸ cho c¸c lo¹i b¶n ®å ®Þa h×nh, gióp cho ngêi sö dông b¶n
®å h×nh dung ra ®îc t×nh h×nh thùc ®Þa mµ tê b¶n ®å biÓu diÔn. Th«ng thêng
nh÷ng ký hiÖu nµy ®îc quy ®Þnh thèng nhÊt theo c¸c tµi liÖu quy ®Þnh vÒ ký
hiÖu b¶n ®å do Bé Tµi Nguyªn vµ M«i trêng ban hµnh. NÕu cã ®èi tîng ®Þa vËt
hoµn toµn míi xuÊt hiÖn, kh«ng biÓu diÔn theo tû lÖ ®îc mµ ph¶i biÓu diÔn
b»ng ký hiÖu nhng kh«ng cã trong quyÓn ký hiÖu b¶n ®å, khi ®ã ngêi thµnh
lËp b¶n ®å cã thÓ ®Æt ra ký hiÖu míi vµ ký hiÖu míi nµy ph¶i ®îc ghi chó râ
rµng.
I.1.2. C¸c ph¬ng ph¸p ®o vÏ b¶n ®å
C¸c ph¬ng ph¸p chñ yÕu ®Ó ®o vÏ b¶n ®å lµ:
NguyÔn V¨n Thô 3 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
- Ph¬ng ph¸p ®o vÏ lËp thÓ b»ng ¶nh hµng kh«ng: Ph¬ng ph¸p nµy th-
êng ¸p dông cho nh÷ng khu vùc lín, ®Þa h×nh phøc t¹p, khã kh¨n khi di
chuyÓn m¸y mãc vµ trang thiÕt bÞ.
- Ph¬ng ph¸p ®o vÏ trùc tiÕp b»ng viÖc sö dông c¸c m¸y kinh vÜ, m¸y
toµn ®¹c ®iÖn tö. Ph¬ng ph¸p nµy ®îc ¸p dông ®Ó thµnh lËp b¶n ®å tû lÖ lín
khu vùc x©y dùng c«ng tr×nh vµ hiÖn ®ang lµ ph¬ng ph¸p th«ng dông nhÊt hiÖn
nay.
1. C¸c ph¬ng ph¸p ®o vÏ khu vùc ®· x©y dùng
Khu vùc ®· x©y dùng lµ nh÷ng n¬i nh thµnh phè, khu c«ng nghiÖp… ë
nh÷ng khu vùc nµy møc ®é th«ng tho¸ng kÐm, trªn khu vùc cã c¸c ®iÓm tr¾c
®Þa ®· ®îc lËp ë nh÷ng giai ®o¹n x©y dùng tríc ®ã. Th«ng thêng, ngêi ta ¸p
dông c¸c ph¬ng ph¸p ®o vÏ sau:
- Ph¬ng ph¸p to¹ ®é cùc: Sö dông m¸y kinh vÜ vµ thíc thÐp hoÆc sö
dông m¸y toµn ®¹c ®iÖn tö.
- Ph¬ng ph¸p giao héi gãc hoÆc giao héi c¹nh: §îc ¸p dông ®Ó ®o c¸c
®iÓm chi tiÕt kh«ng thÓ dùng mia (hoÆc g¬ng) hoÆc kh«ng nh×n th«ng tõ tr¹m
m¸y. Ph¬ng ph¸p nµy Ýt ®îc ¸p dông vÝ tèn thêi gian vµ hiÖu qu¶ kh«ng cao.
- Ph¬ng ph¸p to¹ ®é vu«ng gãc: Sö dông m¸y kinh vÜ ®Ó ®Þnh tuyÕn,
ªke quang häc ®Ó x¸c ®Þnh gãc vu«ng vµ thíc thÐp ®Ó ®o kho¶ng c¸ch. Ph¬ng
ph¸p nµy sÏ cã ®é chÝnh x¸c cao nÕu ®iÓm chi tiÕt gÇn víi híng chuÈn.
Trong ®o vÏ b¶n ®å tû lÖ lín khu vùc thµnh phè thêng ¸p dông ph¬ng
ph¸p to¹ ®é vu«ng gãc.
§é cao cña ®iÓm ®îc x¸c ®Þnh ®ång thêi víi to¹ ®é mÆt b»ng.
2. C¸c ph¬ng ph¸p ®o vÏ khu vùc cha x©y dùng
§Æc ®iÓm cña khu vùc cha x©y dùng lµ Ýt cã c¸c ®iÓm ®Þa vËt, møc ®é
th«ng tho¸ng tèt. Trªn khu ®o cha cã c¸c ®iÓm tr¾c ®Þa, do vËy mËt ®é ®iÓm
khèng chÕ phô thuéc vµo tû lÖ b¶n ®å cÇn ®o vÏ vµ møc ®é th«ng tho¸ng cña
khu ®o vÏ.
- Ph¬ng ph¸p toµn ®¹c: Ph¬ng ph¸p nµy ®îc sö dông ë khu vùc nhá, ®Þa
h×nh phøc t¹p. MËt ®é ®iÓm khèng chÕ trªn mét b¶n vÏ phô thuéc vµo tû lÖ
b¶n ®å cÇn thµnh lËp vµ ®Æc ®iÓm cña khu vùc ®o vÏ. ë nh÷ng khu vùc cã Ýt
®Þa vËt râ rµng th× mËt ®é ®iÓm khèng chÕ cã thÓ gi¶m ®i mét nöa. ë nh÷ng
khu vùc cã ®Þa h×nh phøc t¹p, nhiÒu ®Þa vËt th× cã thÓ t¨ng dµy b»ng ®êng
chuyÒn thÞ cù.
- Ph¬ng ph¸p bµn ®¹c: Ph¬ng ph¸p nµy ®îc ¸p dông trong ®o vÏ b¶n ®å
1: 1000 hoÆc 1: 2000 ë vïng b»ng ph¼ng víi kho¶ng cao ®Òu lµ 0,5m hoÆc 1m
víi vïng ®åi. Líi khèng chÕ ®o vÏ ®îc thµnh lËp b»ng ph¬ng ph¸p gi¶i tÝch vµ
cã thÓ ®îc t¨ng dµy b»ng ®êng chuyÒn bµn ®¹c.
- Ph¬ng ph¸p ®o cao bÒ mÆt: Ph¬ng ph¸p nµy ®îc ¸p dông khi ®o vÏ
b¶n ®å ë khu vùc b»ng ph¼ng nhng cã yªu cÇu biÓu diÔn ®Þa h×nh víi ®é chÝnh
x¸c cao. §o cao bÒ mÆt ®îc tiÕn hµnh víi c¸c ®iÓm mia t¹o thµnh c¸c líi «
vu«ng cã kÝch thíc tuú theo tû lÖ b¶n ®å cÇn ®o vÏ. Theo ®Ønh cña c¸c « vu«ng
bè trÝ ®êng chuyÒn kinh vÜ vµ ®o cao kü thuËt.
NguyÔn V¨n Thô 4 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
I.1.3. ý nghÜa vµ c¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín
1. ý nghÜa cña b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín
Trong x©y dùng c«ng tr×nh th× b¶n ®å tû lÖ lín ®ãng vai trß quan träng.
B¶n ®å ®Þa h×nh c«ng tr×nh ®îc sö dông trong c¶ giai ®o¹n kh¶o s¸t, thiÕt kÕ
x©y dùng vµ sö dông c«ng tr×nh.
Trong giai ®o¹n kh¶o s¸t, b¶n ®å kh¶o s¸t ®îc thµnh lËp nh»m môc ®Ých
phôc vô cho c«ng t¸c kh¶o s¸t, lùa chän c¸c ph¬ng ¸n tèi u cña tuyÕn, hoÆc
lùa chän khu vùc x©y dùng c«ng tr×nh. Ngoµi ra b¶n ®å kh¶o s¸t cßn ®îc sö
dông ®Ó thiÕt kÕ chi tiÕt nh÷ng bé phËn cña c«ng tr×nh. Do vËy, thiÕt kÕ cµng
chi tiÕt, c«ng tr×nh cµng phøc t¹p th× yªu cÇu thµnh lËp b¶n ®å tû lÖ cµng lín.
Sau khi x©y dùng xong c«ng tr×nh th× b¶n ®å hoµn c«ng ®îc thµnh lËp
nh»m môc ®Ých kiÓm tra sù phï hîp, tÝnh chÝnh x¸c cña kÕt qu¶ thi c«ng so
víi thiÕt kÕ.
Trong giai ®o¹n vËn hµnh c«ng tr×nh th× b¶n ®å kiÓm kª ®îc thµnh lËp
nh»m môc ®Ých kiÓm tra sù vËn hµnh ®óng ®¾n cña c«ng tr×nh vµ c«ng t¸c b¶o
dìng, söa ch÷a c«ng tr×nh.
2. C¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín
a. §é chÝnh x¸c
B¶n ®å tû lÖ lín ®îc ®Æc trng bëi sai sè trung ph¬ng tæng hîp vÞ trÝ mÆt
b»ng vµ ®é cao cña ®iÓm ®Þa vËt.
Sai sè trung ph¬ng vÞ trÝ ®iÓm ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
mP = (I- 1)
NÕu coi mX = mY = mk th× chóng ta xÏ cã:
mP = m k (I- 2)
Trong ®ã: mX vµ mY: Sai sè trung ph¬ng tung ®é vµ hoµnh ®é cña ®iÓm
®îc ®o trªn b¶n ®å.
Sai sè vÞ trÝ ®iÓm trªn b¶n ®å bao gåm: sai sè ®iÓm khèng chÕ ®o vÏ,
sai sè ®o vÏ vµ sai sè do biÕn d¹ng b¶n vÏ.
§èi víi c«ng t¸c thiÕt kÕ yªu cÇu quan träng lµ sai sè vÞ trÝ ®iÓm t¬ng
hç gi÷a c¸c vËt kiÕn tróc kh«ng vît qu¸ 0,2m trªn thùc ®Þa.
b. §é chi tiÕt cña b¶n ®å
§é chi tiÕt cña b¶n ®å ®îc ®Æc trng b»ng møc ®é ®ång d¹ng cña c¸c
yÕu tè biÓu diÔn trªn b¶n ®å so víi thùc tÕ cña chóng ë trªn mÆt ®Êt, nãi c¸ch
kh¸c lµ møc ®é kh¸i qu¸t cña ®Þa vËt, ®Þa h×nh trªn b¶n ®å. Tû lÖ b¶n ®å cµng
lín th× ®é chi tiÕt cµng cao. §èi víi b¶n ®å tû lÖ lín, sai sè kh¸i qu¸t ®Þa vËt râ
nÐt kh«ng ®îc vît qu¸ 0,5mm.M (M: mÉu sè tû lÖ b¶n ®å).
c. §é ®Çy ®ñ
§é ®Çy ®ñ cña b¶n ®å ®îc ®Æc trng b»ng møc ®é dµy ®Æc cña c¸c ®èi t-
îng cÇn vµ cã thÓ biÓu diÔn trªn b¶n ®å. §é ®Çy ®ñ ®îc biÓu thÞ b»ng kÝch th-
íc nhá nhÊt cña ®èi tîng vµ kho¶ng c¸ch nhá nhÊt gi÷a c¸c ®èi tîng ë thùc ®Þa
cÇn ph¶i ®îc biÓu diÔn trªn b¶n ®å.
I.1.4. Chia m¶nh vµ ®Æt danh ph¸p b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín
NguyÔn V¨n Thô 5 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
B¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín bao gåm c¸c b¶n ®å tû lÖ tõ 1: 500 1: 5000
- LÊy b¶n ®å 1: 100.000 lµm c¬ së, chia thµnh 256 m¶nh b¶n ®å tû lÖ 1:
5000, cã kÝch thíc 1'52",5 x 1'52",5, ký hiÖu b»ng ch÷ ¶ RËp tõ 1 ®Õn 256.
Danh ph¸p cña tê b¶n ®å 1: 5000 lµ danh ph¸p cña tê b¶n ®å 1: 100.000 chøa
m¶nh b¶n ®å 1: 5000 ®ã, thªm g¹ch nèi vµ sau ®ã lµ ký hiÖu m¶nh b¶n ®å 1:
5000 ®Æt trong ngoÆc ®¬n.
VÝ dô: Sè hiÖu tê b¶n ®å 1: 100.000 lµ F-48-96, th× sè hiÖu cña tê b¶n
®å 1: 5000 lµ F-48-96-(256)
- B¶n ®å tû lÖ 1: 2000: LÊy c¬ së lµ m¶nh b¶n ®å 1: 5000 ®îc chia thµnh
9 m¶nh b¶n ®å tû lÖ 1: 2000, cã kÝch thíc 37",5 x 37",5, ký hiÖu b»ng ch÷ La-
Tinh a, b, c, d, e, f, g, h, k theo nguyªn t¾c tõ tr¸i sang ph¶i, tõ trªn xuèng d íi.
Danh ph¸p tê b¶n ®å 1: 2000 lµ danh ph¸p cña tê b¶n ®å 1: 5000 chøa m¶nh
b¶n ®å 1: 2000 ®ã, thªm g¹ch nèi vµ ký hiÖu m¶nh b¶n ®å 1: 2000
VÝ dô: F-48-96-(256-c)
- B¶n ®å tû lÖ 1: 1000: LÊy c¬ së lµ m¶nh b¶n ®å 1: 2000 ®îc chia thµnh
4 m¶nh b¶n ®å tû lÖ 1: 1000, ký hiÖu b»ng ch÷ sè La M· I, II, III, IV theo thø
tù tõ tr¸i sang ph¶i, tõ trªn xuèng díi. Danh ph¸p tê b¶n ®å 1: 1000 lµ danh
ph¸p cña tê b¶n ®å 1: 2000 chøa m¶nh b¶n ®å 1: 1000 ®ã, thªm g¹ch nèi vµ
sau ®ã lµ ký hiÖu m¶nh b¶n ®å 1: 1000.
VÝ dô: F-48-96-(256-c-IV)
- B¶n ®å tû lÖ 1: 500: LÊy c¬ së lµ m¶nh b¶n ®å 1: 2000 ®îc chia thµnh
16 m¶nh b¶n ®å tû lÖ 1: 500, ký hiÖu b»ng ch÷ sè ¶ RËp tõ 1 ®Õn 16 theo thø
tù tõ tr¸i sang ph¶i, tõ trªn xuèng díi. Danh ph¸p tê b¶n ®å 1: 500 gåm danh
ph¸p cña tê b¶n ®å 1: 2000 chøa m¶nh b¶n ®å 1: 500 ®ã, thªm g¹ch nèi vµ
sau ®ã lµ ký hiÖu m¶nh b¶n ®å 1: 500.
VÝ dô: F-48-96-(256-c-16)
I.2. líi khèng chÕ tr¾c ®Þa phôc vô ®o vÏ b¶n
®å ®Þa h×nh
I.2.1. Líi khèng chÕ mÆt b»ng
Líi khèng chÕ mÆt b»ng ®îc thµnh lËp ë khu vùc thµnh phè, khu c«ng
nghiÖp, khu n¨ng lîng, s©n bay, bÕn c¶ng, nhµ m¸y thuû ®iÖn, cÇu cèng, ®êng
hÇm... lµ c¬ së tr¾c ®Þa phôc vô cho viÖc kh¶o s¸t, thiÕt kÕ vµ thi c«ng x©y
dùng c¸c c«ng tr×nh. Líi khèng chÕ tr¾c ®Þa c«ng tr×nh cã thÓ ®îc thµnh lËp d-
íi d¹ng líi tam gi¸c ®o gãc, líi tam gi¸c ®o c¹nh, líi ®o gãc- c¹nh kÕt hîp
hoÆc líi ®êng chuyÒn.
Líi khèng chÕ tr¾c ®Þa ph¶i ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c to¹ ®é vµ ®é cao c¸c
tuyªn theo yªu cÇu ®· ®Ò ra trong quy ph¹m cña nhµ níc. M¹ng líi khèng chÕ
tr¾c ®Þa ph¶i ®ñ mËt ®é ®iÓm theo quy ®Þnh, ®ñ ®é v÷ng vµng vÒ ®å h×nh trong
thiÕt kÕ vµ tr×nh tù ph¸t triÓn líi. Do vËy líi khèng chÕ mÆt b»ng c¬ së ph¶i ®-
îc x©y dùng bao trïm lªn toµn bé khu ®o vÏ, trªn c¬ së m¹ng líi nµy, ngêi ta
sÏ chªm dµy m¹ng líi ®Ó ®¶m b¶o ®ñ mËt ®é ®iÓm cho thµnh lËp b¶n ®å ®Þa
h×nh tû lÖ lín.
NguyÔn V¨n Thô 6 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
MËt ®é ®iÓm cña líi khèng chÕ mÆt b»ng phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh
c«ng tr×nh tû lÖ lín phô thuéc vµo tû lÖ b¶n ®å, møc ®é phøc t¹p cña ®Þa h×nh
vµ c¸c yªu cÇu nhiÖm vô kh¸c trong giai ®o¹n kh¶o s¸t, thiÕt kÕ, thi c«ng vµ sö
dông c«ng tr×nh. MËt ®é ®iÓm ph¶i ®ñ vµ ph©n bè ®Òu. ë nh÷ng n¬i ®o vÏ tû lÖ
lín cÇn cã mËt ®é ®iÓm khèng chÕ dµy h¬n. §èi víi khu vùc x©y dùng, mËt ®é
®iÓm cña líi nhµ níc kh«ng nhá h¬n 1 ®iÓm/5km2, sau khi t¨ng dµy ph¶i ®¹t 4
®iÓm/km2, víi khu vùc cha x©y dùng ph¶i ®¹t 1 ®iÓm/km 2. VÞ trÝ c¸c ®iÓm ph¶i
thuËn lîi cho viÖc ®o nèi, ph¸t triÓn c¸c cÊp khèng chÕ tiÕp theo còng nh viÖc
®o vÏ chi tiÕt sau nµy.
Líi khèng chÕ tr¾c ®Þa dïng cho môc ®Ých ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh ®îc
ph¸t triÓn theo nguyªn t¾c th«ng thêng tõ h¹ng cao ®Õn h¹ng thÊp, tõ toµn diÖn
®Õn côc bé, tõ ®é chÝnh x¸c cao ®Õn ®é chÝnh x¸c thÊp. Líi tam gi¸c nhµ níc
®îc ph©n thµnh c¸c cÊp h¹ng I, II, III, IV. Líi khèng chÕ mÆt b»ng ®îc t¨ng
dµy b»ng líi ®êng chuyÒn cÊp 1, cÊp 2, líi gi¶i tÝch cÊp 1, cÊp 2 hoÆc líi tam
gi¸c. Trong thiÕt kÕ líi cÇn chó ý ®Õn kh¶ n¨ng sö dông tèi ®a c¸c ®iÓm cña l-
íi khèng chÕ nhµ níc cho c«ng t¸c ®o vÏ.
Líi khèng chÕ mÆt b»ng phôc vô cho ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín
khu vùc x©y dùng c«ng tr×nh ®îc thiÕt kÕ theo híng:
- Tèi u ho¸ vÒ ®é ch×nh x¸c: Líi cã ®é chÝnh x¸c cao nhÊt víi chi phÝ
lao ®éng vµ thêi gian cho tríc.
- Tèi u ho¸ vÒ gi¸ thµnh: Líi cã ®é chÝnh x¸c cho tríc víi gi¸ thµnh nhá
nhÊt.
Líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng phôc vô cho ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tû
lÖ lín ph¶i ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c yªu cÇu ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín nhÊt.
I.2.2. C¸c ph¬ng ph¸p x©y dùng líi tr¾c ®Þa mÆt b»ng
Líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng phôc vô cho thµnh lËp b¶n ®å ®Þa h×nh
tû lÖ lín cã thÓ ®îc thµnh lËp theo c¸c ph¬ng ph¸p nh tam gi¸c, ®a gi¸c, giao
héi vµ ph¬ng ph¸p cã øng dông c«ng nghÖ GPS.
1. Ph¬ng ph¸p líi tam gi¸c
a. Líi tam gi¸c ®o gãc
2 4 i
C1
3 C3
7 8 C 5
12 C2 C4
1  2  H×nh 1.1  
5 6 9
10
C¸c ®iÓm 1, 2,13, …, i trªn mÆt
3 ®Êt hîp thµnh j
5 mét chuçi tam gi¸c(h×nh
I.1)
TiÕn hµnh ®o tÊt c¶ c¸c gãc trong m¹ng líi tam gi¸c vµ tõ to¹ ®é ®iÓm
gèc, ®o chiÒu dµi c¹nh gèc, ph¬ng vÞ gèc ta tÝnh ra ®îc to¹ ®é c¸c ®iÓm trong
m¹ng líi.
- u ®iÓm: Líi cã kÕt cÊu ®å h×nh chÆt chÏ khèng chÕ toµn bé khu ®o,
trong líi cã nhiÒu trÞ ®o thõa nªn cã nhiÒu ®iÒu kiÖn ®Ó kiÓm tra kÕt qu¶ ®o.
NguyÔn V¨n Thô 7 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
- Nhîc ®iÓm: C«ng t¸c chän ®iÓm rÊt khã kh¨n v× c¸c ®iÓm ®îc chän
®ßi hái ph¶i th«ng híng nhiÒu nªn viÖc bè trÝ m¹ng líi khã kh¨n ë n¬i cã ®Þa
h×nh phøc t¹p.
b. Líi tam gi¸c ®o c¹nh
Trong líi tam gi¸c ®o c¹nh, tÊt c¶ c¸c c¹nh cña tam gi¸c ®îc ®o
(h×nhI.2). Líi tam gi¸c ®o c¹nh thêng cã Ýt trÞ ®o thõa h¬n líi tam gi¸c ®o gãc,
®é chÝnh x¸c tÝnh chuyÒn ph¬ng vÞ trong líi tam gi¸c ®o c¹nh kÐm h¬n so víi
líi tam gi¸c ®o gãc v× c¸c gãc trong líi ®îc x¸c ®Þnh gi¸n tiÕp qua c¸c c¹nh
®o, do vËy líi tam gi¸c ®o c¹nh cã ®é tin cËy kh«ng cao. Trong ®iÒu kiÖn kü
thuËt nh nhau th× líi tam gi¸c ®o gãc vÉn cã tÝnh u viÖt h¬n líi tam gi¸c ®o
c¹nh.
B D F
S3
S1
H×nh 1.2
- u ®iÓm: §é chÝnh x¸c c¸c yÕu tè trong líi tam gi¸c ®o c¹nh Ýt phô
A S2
thuéc vµo ®å h×nh h¬n líi tam gi¸cC ®o gãc. Víi sù ph¸tE triÓn cña c¸c m¸y ®o
xa ®iÖn tö th× ph¬ng ph¸p x©y dùng líi mÆt b»ng theo ph¬ng ph¸p líi tam gi¸c
®o c¹nh sÏ mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.
- Nhîc ®iÓm: Líi cã Ýt trÞ ®o thõa nªn kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Ó kiÓm tra
chÊt lîng ®o trong líi. §Ó cã trÞ ®o thõa vµ n©ng cao ®é chÝnh x¸c cña líi tam
gi¸c ®o c¹nh ngêi ta thêng chän líi cã ®å h×nh bao gåm c¸c ®a gi¸c trung t©m
hay tø gi¸c tr¾c ®Þa hoÆc líi tam gi¸c dµy ®Æc víi ®å h×nh phøc t¹p. Nh vËy th×
sù th«ng híng gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n.
c. Líi tam gi¸c ®o gãc c¹nh
Trong ph¬ng ph¸p nµy cÇn ®o tÊt c¶ c¸c gãc vµ tÊt c¶ c¸c c¹nh hoÆc ®o
tÊt c¶ c¸c gãc vµ mét sè c¹nh nµo ®ã trong líi.
- u ®iÓm: Ph¬ng ph¸p ®o gãc c¹nh kÕt hîp cã kÕt cÊu ®å h×nh chÆt chÏ,
cã nhiÒu trÞ ®o thõa do vËy líi cho ®é chÝnh x¸c cao h¬n c¸c ph¬ng ph¸p ®·
xÐt trªn.
- Nhîc ®iÓm: C«ng t¸c bè trÝ líi gÆp nhiÒu khã kh¨n do ph¶i th«ng h-
íng nhiÒu, cïng mét lóc ph¶i x¸c ®Þnh c¶ hai ®¹i lîng lµ trÞ ®o gãc vµ trÞ ®o
c¹nh nªn c«ng t¸c ngo¹i nghiÖp còng nh tÝnh to¸n b×nh sai gÆp nhiÒu khã
kh¨n, phøc t¹p, thêi gian thi c«ng bÞ kÐo dµi, kinh phÝ tèn kÐm.
2. Ph¬ng ph¸p
1 líi ®a gi¸c3 i N
Líi ®a gi¸c (hay cßn gäi lµ líi ®êng chuyÒn) cã d¹ng nh (h×nh I.3).
Trong líi ®o tÊt c¶ Bc¸c gãc ngoÆt vµ c¸c c¹nh S.
s1 s2 s3 sn
NguyÔn V¨n Thô 2 84 j Tr¾c §Þa B – K48
Líp:
A C
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
H×nh 1.3
- u ®iÓm: Khi khu ®o lµ c¸c thµnh phè, thÞ x·, lµng m¹c, vïng ®«ng d©n
c, vïng ®åi nói cã ®Þa h×nh, ®Þa vËt phøc t¹p, tÇm th«ng híng kÐm th× viÖc x©y
dùng c¬ së khèng chÕ mÆt b»ng díi d¹ng líi ®êng chuyÒn lµ ph¬ng ¸n hîp lý
nhÊt vÝ t¹i mét ®iÓm chØ ph¶i th«ng híng ®Õn hai ®iÓm liÒn kÒ kh¸c. HiÖn nay,
víi sù ph¸t triÓn cña m¸y ®o dµi ®iÖn tö cho phÐp x¸c ®Þnh chiÒu dµi mét c¸ch
thuËn tiÖn vµ nhanh chãng víi ®é chÝnh x¸c cao, nªn ph¬ng ph¸p ®a gi¸c ®ang
®îc øng dông réng r·i trong thùc tÕ s¶n suÊt.
- Nhîc ®iÓm: Líi cã Ýt trÞ ®o thõa nªn Ýt cã ®iÒu kiÖn kiÓm tra ngoµi
thùc ®Þa, kÕt cÊu ®å h×nh yÕu h¬n líi tam gi¸c.
3. Ph¬ng ph¸p giao héi gãc thuËn
Gi¶ sö ta cã 2 ®iÓm A vµ B ®· biÕt to¹ ®é (h×nh I.4), ®Ó x¸c ®Þnh ®iÓm P
b»ng ph¬ng ph¸p giao héi gãc thuËn, ta ®Æt m¸y ë A vµ B tiÕn hµnh ®o gãc ,
.
To¹ ®é ®iÓm P ®îc x¸c ®Þnh trùc tiÕp tõ (XA, YA), (XB, YB) vµ , theo
c«ng thøc IUNG:
(I- 3)
XP P
 AB
XA A 

XB B
H×nh1.4
- u ®iÓm: ë nh÷ng n¬i ®Þa h×nh, ®Þa vËt Ýt bÞ che khuÊt th«ng híng dÔ
dµng th× ta ¸p dông ®îc Y
ph¬ng
A ph¸p giao héiYlµP rÊt YthuËn
B tiÖn cho viÖc ph¸t
triÓn líi.
NguyÔn V¨n Thô 9 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
- Nhîc ®iÓm: Ph¬ng ph¸p giao héi cã ®é chÝnh x¸c kh«ng cao nªn chØ
dïng trong trêng hîp thµnh lËp líi ®o vÏ.
4. Ph¬ng ph¸p x©y dùng líi tr¾c ®Þa cã øng dông c«ng nghÖ GPS
Líi GPS lµ líi tr¾c ®Þa kh«ng gian trong hÖ to¹ ®é WGS- 84 (World
Geodetic System – 84).
Líi GPS nãi chung kh«ng kh¸c nhiÒu so víi m¹ng líi tr¾c ®Þa truyÒn
thèng. Líi gåm c¸c ®iÓm ®îc ch«n trªn mÆt ®Êt n¬i æn ®Þnh hoÆc bè trÝ trªn
c¸c c«ng tr×nh v÷ng ch¾c, kiªn cè. C¸c ®iÓm cña líi GPS ®îc liªn kÕt víi nhau
bëi c¸c c¹nh ®o ®éc lËp. Nhê c¸c c¹nh ®o nµy, to¹ ®é, ®é cao cña c¸c ®iÓm
GPS sÏ ®îc tÝnh. C¸c c¹nh ®îc ®o trong c¸c ®o¹n ®o (gäi lµ c¸c session), víi
thêi gian thu tÝn hiÖu quy ®Þnh ®ñ ®Ó ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c c¹nh ®o theo yªu
cÇu ®é chÝnh x¸c cña m¹ng líi GPS.
§é chÝnh x¸c líi GPS kh«ng phô thuéc vµo ®å h×nh cña líi, do vËy viÖc
chän ®iÓm GPS ®¬n gi¶n h¬n chän ®iÓm trong líi tr¾c ®Þa truyÒn thèng. Tuy
nhiªn do ®Æc ®iÓm ®o GPS nªn khi bè trÝ ®iÓm ®Æt m¸y GPS cã mét sè yªu cÇu
kh¸c so víi ph¬ng ph¸p truyÒn thèng. Cô thÓ lµ:
- VÞ trÝ ®iÓm ®îc chän ph¶i c¸ch xa c¸c khu vùc ph¸t sãng nh tr¹m ®iÖn,
tr¹m ph¸t thanh, truyÒn h×nh… ®Ó gi¶m c¸c nguån g©y nhiÔu tÝn hiÖu.
- CÇn lu ý ®Õn ®iÒu kiÖn th«ng tho¸ng lªn bÇu trêi thuËn tiÖn cho viÖc
thu tÝn hiÖu vÖ tinh. Kh«ng ®Æt m¸y thu GPS díi c¸c dÆng c©y, c¸c t¸n c©y, díi
ch©n c¸c toµ nhµ cao tÇng … tr¸nh t×nh tr¹ng tÝn hiÖu vÖ tinh bÞ gi¸n ®o¹n ¶nh
hëng ®Õn kÕt qu¶ ®o GPS. Tèt nhÊt nen bè trÝ ®iÓm ®o sao cho gãc më lªn bÇu
trêi kh«ng nhá h¬n 1500 hoÆc 1400 nh (h×nh 1.5)
1400
M¸y thu
GPS
H×nh 1.5
- VÞ trÝ ®Æt m¸y thu GPS còng kh«ng qu¸ gÇn c¸c bÒ mÆt ph¶n x¹ nh c¸c
cÊu kiÖn kim lo¹i, c¸c hµng rµo, mÆt níc … ®Ó tr¸nh hiÖn tîng ®a ®êng dÉn.
NÕu ®¶m b¶o ®îc c¸c yªu cÇu nªu trªn th× ngoµi c¸c nguån sai sè c¬
b¶n ¶nh hëng ®Õn chÊt lîng ®o GPS sÏ ®îc gi¶m thiÓu.
C¸c ®iÓm GPS kh«ng cÇn th«ng híng víi nhau, yªu cÇu th«ng híng
gi÷a mét cÆp ®iÓm trong líi GPS ®îc ®Æt ra khi ph¸t triÓn líi cÊp thÊp h¬n.
C¸c cÆp ®iÓm th«ng híng nµy ®îc sö dông ®Ó ®o nèi ph¬ng vÞ.
- ¦u ®iÓm: Líi ®îc x©y dùng b»ng ph¬ng ph¸p GPS cã u ®iÓm lµ kh«ng
®ßi hái ph¶i x©y dùng tiªu mèc cao, Ýt phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn thêi tiÕt, c¸c
NguyÔn V¨n Thô 10 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
c«ng t¸c ®o ng¾m vµ tÝnh to¸n cã thÓ tù ®éng ho¸, thêi gian thi c«ng nhanh vµ
líi ®¹t ®é chÝnh x¸c cao.
ë níc ta ®· sö dông c«ng nghÖ GPS ®Ó thµnh lËp hÖ thèng to¹ ®é c¬ b¶n
nhµ níc phñ trïm toµn bé l·nh thæ vµ l·nh h¶i. Ngoµi ra c«ng nghÖ GPS cßn
®îc ¸p dông ®Ó thµnh lËp líi phôc vô cho c«ng t¸c kh¶o s¸t thiÕt kÕ thµnh lËp
b¶n ®å c«ng tr×nh x©y dùng ë khu vùc cã ®Þa h×nh phøc t¹p nh c«ng tr×nh thuû
lîi, thuû ®iÖn …
- Nhîc ®iÓm: ThiÕt bÞ thu tÝn hiÖu vÖ tinh GPS kh¸ ®¾t tiÒn nªn hiÖu qu¶
kinh tÕ mang l¹i cha cao.
I.2.3. Líi khèng chÕ ®é cao
Líi ®é cao ®îc dïng ®Ó x¸c ®Þnh vÞ trÝ ®é cao cña c¸c ®iÓm khèng chÕ,
lµ c¬ së ®é cao cho viÖc thµnh lËp b¶n ®å vµ bè trÝ c«ng tr×nh. Tuú theo yªu
cÇu ®é chÝnh x¸c vµ t¸c dông, líi khèng chÕ ®é cao ®îc chia ra thµnh c¸c lo¹i
sau:
- Líi ®é cao nhµ níc
- Líi ®é cao kü thuËt
- Líi ®é cao ®o vÏ
Líi ®é cao nhµ níc ®îc ph©n ra lµm 4 cÊp h¹ng lµ I, II, III, IV. Líi ®é
cao h¹ng I, II lµ hÖ thèng ®é cao thèng nhÊt trong toµn quèc, lµ c¬ së cho viÖc
nghiªn cøu khoa häc vµ ph¸t triÓn c¸c líi ®é cao h¹ng III, IV.
Líi ®é cao h¹ng II ®îc thµnh lËp ë khu vùc réng cã chu vi lín h¬n
40km, chiÒu dµi gi÷a c¸c ®iÓm nót kh«ng lín h¬n 10km.
Líi thuû chuÈn h¹ng II ®îc t¨ng dµy bëi c¸c tuyÕn h¹ng III, chiÒu dµi
gi÷a c¸c tuyÕn h¹ng III ®îc bè trÝ gi÷a c¸c ®iÓm h¹ng II kh«ng vît qu¸ 15km,
chiÒu dµi gi÷a c¸c ®iÓm nót kh«ng vît qu¸ 5km.
TuyÕn thuû chuÈn h¹ng IV t¨ng dµy cho líi h¹ng III, chiÒu dµi tuyÕn bè
trÝ gi÷a c¸c ®iÓm h¹ng II vµ III. ChiÒu dµi tuyÕn gi÷a c¸c ®iÓm nót kh«ng vît
qu¸ 1 3km. C¸c ®iÓm h¹ng IV c¸ch nhau 400 500m ë khu vùc x©y dùng vµ
1km ë khu vùc cha x©y dùng.
C¸c chØ tiªu kü thuËt cña c¸c cÊp h¹ng thuû chuÈn I, II, III, IV ®îc thÓ
hiÖn trong b¶ng (I.1)
B¶ng I.1
Líi khèng chÕ ®é cao nhµ níc
C¸c chØ tiªu kü thuËt
H¹ng I H¹ng II H¹ng III H¹ng IV
NguyÔn V¨n Thô 11 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
Sai sè trung ph¬ng trªn
1km ®êng ®o
- NgÉu nhiªn η
- HÖ thèng σ
Sai sè khÐp cho phÐp
trong ®êng ®o (L lµ
chiÒu dµi ®êng ®o tÝnh (mm) (mm) (mm) (mm)
b»ng km)
ChiÒu dµi lín nhÊt cña
tuyÕn
- Gi÷a c¸c ®iÓm gèc 40 15 4
- Gi÷a c¸c ®iÓm nót 10 5 2
Kho¶ng c¸ch lín nhÊt
gi÷a c¸c mèc
- Khu vùc x©y dùng 2 0,2 0,2 0,5
- Khu vùc cha x©y 5 0,8 0,5 2
dùng
Líi ®é cao kü thuËt thêng ®îc bè trÝ díi d¹ng ®êng ®¬n hoÆc hÖ thèng
cã mét hay nhiÒu ®iÓm nót, chiÒu dµi ®êng chuyÒn ®¬n phô thuéc vµo kho¶ng
cao ®Òu vµ kh«ng qu¸ c¸c gi¸ trÞ nªu ë b¶ng (I.2)
B¶ng I.2
§é dµi ®êng chuyÒn ®é cao (km) ®èi víi
Lo¹i ®êng tõng kho¶ng cao ®Òu
0,25m 0,5m 1m 2,5 5m
- §êng ®¬n
2 8 16 25
- Gi÷a ®iÓm gèc
1,5 6 12 16
vµ ®iÓm nót
- Gi÷a hai ®iÓm
1 4 8 12
nót
Mèc ®é cao kü thuËt thêng ®îc bè trÝ trïng víi mèc c¸c ®iÓm khèng
chÕ c¬ së mÆt b»ng.
Líi ®é cao ®o vÏ ®îc thµnh lËp díi d¹ng ®êng ®é cao kinh vÜ, ®é cao
bµn ®¹c. Líi ®é cao kinh vÜ vµ ®é cao bµn ®¹c cã thÓ bè trÝ trïng víi ®êng
chuyÒn toµn ®¹c vµ ®o ®ång thêi víi c¸c ®êng chuyÒn ®ã.
Tuú theo yªu cÇu ®é chÝnh x¸c vµ ®iÒu kiÖn ®o ®¹c mµ líi ®é cao cã thÓ
®îc x©y dùng theo ph¬ng ph¸p ®o cao lîng gi¸c hay ®o cao h×nh häc. ë vïng
®åi, nói thÊp, ®ång b»ng líi ®é cao thêng ®îc x©y dùng theo ph¬ng ph¸p ®o
cao h×nh häc. ë vïng nói cao hiÓm trë th× líi ®é cao ®îc x©y dùng theo ph¬ng
ph¸p ®o cao lîng gi¸c.
NguyÔn V¨n Thô 12 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
ViÖc x©y dùng líi ®é cao ®îc thùc hiÖn qua c¸c bíc sau:
- ThiÕt kÕ kü thuËt trªn b¶n ®å
- Chän ®iÓm chÝnh thøc ngoµi thùc ®Þa, ch«n mèc ®é cao
- VÏ s¬ ®å líi chÝnh thøc vµ tiÕn hµnh ®o chªnh cao
- TÝnh to¸n b×nh sai t×m ra ®é cao c¸c ®iÓm
Tuú theo cÊp h¹ng líi mµ viÖc chän ®iÓm ®é cao cã nh÷ng yªu cÇu kh¸c
nhau. §êng ®o cao ®îc chän sao cho ng¾n nhÊt vµ thuËn tiÖn nhÊt cho di
chuyÓn trang thiÕt bÞ ®o ®¹c nhng vÉn ph¶i ®¶m b¶o diÖn tÝch khèng chÕ lín,
thuËn lîi cho viÖc ph¸t triÓn líi ®é cao c¸c cÊp h¹ng thÊp h¬n.
N¬i ®Æt mèc ®é cao hoÆc c¸c tr¹m ®o cÇn ®¶m b¶o v÷ng ch¾c, ë n¬i kh«
r¸o, ®êng ®o thuËn tiÖn tr¸nh c¸c chíng ng¹i vËt lín, tr¸nh vît s«ng, thung
lòng, tr¸nh nh÷ng vïng ®Êt xèp, dÔ g©y sôt lë.
I.2.4. C¸c ph¬ng ph¸p ®o cao
1. Ph¬ng ph¸p ®o cao h×nh häc
Nguyªn lý cña nã lµ dùa vµo tia ng¾m n»m ngang, nghÜa lµ trong ph¹m
vi hÑp coi tia ng¾m song song víi mÆt thuû chuÈn vµ vu«ng gãc víi ph¬ng d©y
däi dông cô ®o lµ m¸y vµ mia thuû chuÈn.
§Ó x¸c ®Þnh chªnh cao gi÷a c¸c ®iÓm ngêi ta ®a trôc ng¾m cña èng kÝnh
m¸y thuû chuÈn vÒ vÞ trÝ n»m ngang vµ ®äc sè trªn c¸c mia dùng ë c¸c ®iÓm
®o. Cã hai c¸ch ®Ó ®o chªnh cao gi÷a hai ®iÓm mia lµ: “®o thuû chuÈn tõ gi÷a”
vµ “§o thuû chuÈn phÝa tríc”.
a. §o thuû chuÈn tõ gi÷a
a b
b
a
B
HA hAB
A
MÆt thuûH×nh 1.5.a
chuÈn HB
a b
a 3
b 3
2
a b 2
1 1
h
NguyÔn V¨n Thô 13 h Líp: Tr¾c 3§Þa B – K48
A h 2 HB
HA 1 MÆt thuû chuÈn
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
H×nh 1.5.b
H×nh 1.5 m« t¶ ph¬ng ph¸p ®o thuû chuÈn tõ gi÷a ë ®©y ®Ó ®¬n gi¶n ta
xÐt trong ph¹m vi hÑp, nghÜa lµ coi thuû chuÈn lµ mÆt ph¼ng n»m ngang.
Tia ng¾m truyÒn th¼ng vµ song song víi mÆt thuû chuÈn, c¸c trôc ®øng
cña m¸y vµ mia theo ph¬ng d©y däi vu«ng gãc víi mÆt thuû chuÈn, chªnh cao
gi÷a hai ®iÓm A vµ B kÝ hiÖu lµ hAB
hAB = HB- HA (I- 4)
Ta ®Æt m¸y nh (h×nh 1.5.a)
Theo híng tõ A ®Õn B (chiÒu cña mòi tªn), mia ®Æt t¹i ®iÓm A gäi lµ
“mia sau” mia t¹i B lµ “mia tríc”. Sè ®äc mia sau kÝ hiÖu lµ a, mia tríc lµ b
hAB = a-b (I- 5)
NÕu ®é cao cña ®iÓm A biÕt tríc lµ HA th× ®é cao cña ®iÓm B lµ:
HB = HA + hAB (I- 6)
Khi hai ®iÓm A vµ B xa nhau hoÆc trong trêng hîp hAB qu¸ lín (®é dèc
lín) cÇn ph¶i bè trÝ nhiÒu tr¹m m¸y nh (h×nh 1.5.b) lóc nµy hAB lµ tæng chªnh
cao hi cña n tr¹m m¸y.
hAB = (I- 7)
b. §o thuû chuÈn phÝa tríc
Trong trêng hîp m¸y ®Æt t¹i ®iÓm M ®· biÕt ®é cao (h×nh 1.6), ®Ó x¸c
®Þnh ®é cao c¸c ®iÓm N, ta cÇn ®Æt mia t¹i ®iÓm l©n cËn, ch¼ng h¹n ®iÓm N, ta
chØ cÇn ®Æt mia t¹i ®iÓm N sau khi ®o chiÒu cao cña m¸y ta tÝnh ®îc chªnh cao
hMN, theo h×nh vÏ ta cã: hMN = im – b (I- 8)
HN = (HM+ im) – b
b
im N
H×nh 1.6 hMN
2. Ph¬ng Mph¸p ®o cao lîng gi¸c
Nguyªn lý cña nã lµ dùa vµo mèi t¬ng quan hµm lîng gi¸c t¹o bëi tia
ng¾m nghiªng, kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®iÓm vµ ph¬ng d©y däi. Dông cô ®o lµ
B'
m¸y cã bµn ®é ®øng (m¸y kinh vÜ, m¸y toµn ®¹c …). Nguyªn lý cña nã lµ dùa
vµo mèi t¬ng quan hµm lîng gi¸c trongZ tam gi¸c D t¹o bëi tia ng¾m nghiªng,
kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®iÓm cÇn x¸cJ ®Þnh ®é cao. 
h'
S
Sau ®©y ta xÐt mét c¸ch cô thÓ nh h×nh vÏ. li
NguyÔn V¨n Thô 14 Líp:BTr¾c §Þa B – K48
im hAB
A
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
H×nh 1.7
Gi¶ sö cÇn x¸c ®Þnh chªnh cao gi÷a hai ®iÓm A vµ B, ta ®Æt m¸y kinh vÜ
cã bµn ®é ®øng ë A vµ mia (hoÆc tiªu cã chiÒu cao l ®· ®îc x¸c ®Þnh) ë B.
§o chiÒu cao cña m¸y AJ= i, sau ®ã híng èng kÝnh ng¾m vµo ®iÓm B'
trªn mia
Tõ h×nh vÏ ta cã: hAB = h' + im – lt (I- 9)
NÕu tÝnh ¶nh hëng cña ®é cong tr¸i ®Êt vµ chiÕt quang cña tia ng¾m
f= 0,42S2/R th×:
hAB = h' + im – lt + f (I- 10)
Trong ®ã lt, chiÒu cao tia ng¾m, nÕu dïng mia th× l lµ sè ®äc trªn mia
theo chØ gi÷a .
Tuú theo c¸c yÕu tè ®o ®îc trong tam gi¸c JB'B mµ h' cã thÓ tÝnh theo
c¸c biÓu thøc kh¸c nhau nh sau:
+ NÕu ®o gãc ®øng v vµ kho¶ng c¸ch ngang S th× h'= s tgv, lóc nµy:
hAB = Stgv + im – lt + f (I- 11)
+ NÕu ®o gãc thiªn ®Ønh Z vµ kho¶ng c¸ch ngang S th×:
hAB = ScotgZ + im – lt + f (I-12)
+ NÕu kho¶ng c¸ch S ®îc ®o b»ng d©y thÞ cù th¼ng, mia ®øng th× theo
c«ng thøc
S=Kl/cos2v (trong ®ã lt lµ sè hiÖu ®äc trªn mia gi÷a chØ díi vµ chØ trªn)
hAB = Klcos2v.tgv = Kl.cosvsinv (I- 13)
v× sin2v = 2sinvcosv nªn ta cã:
hAB = Klsin2v+ im – lt + f (I- 14)
+ Trong trêng hîp kho¶ng c¸ch S< 300m cã thÓ bá qua sai sè c¶i chÝnh
f, vµ trong khi ®o vÏ chi tiÕt, ®Ó ®¬n gi¶n viÖc tÝnh to¸n ngêi ta ®¸nh dÊu trªn
mia chiÒu cao môc tiªu l t ®óng b»ng chiÒu cao m¸y (l t= im), lóc nµy ta cã:
hAB = Stgv (I- 15)
hoÆc hAB = Klsin2v
Ch¬ng II
NguyÔn V¨n Thô 15 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n trong x©y
dùng líi khèng chÕ phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa
h×nh c«ng tr×nh tØ lÖ lín
II.1.X¸c ®Þnh sè bËc ph¸t triÓn líi vµ mËt ®é ®iÓm
khèng chÕ c¸c cÊp
II.1.1. X¸c ®Þnh sè bËc ph¸t triÓn líi
Sè bËc ph¸t triÓn líi phô thuéc vµo mét sè yÕu tè c¬ b¶n sau:
- DiÖn tÝch cña khu ®o vÏ: khu ®o vÏ cã diÖn tÝch cµng réng th× bËc líi
cµng nhiÒu vµ ngîc l¹i.
- Møc ®é ®· x©y dùng trªn khu ®o: Trêng hîp khu x©y dùng hoµn toµn
míi cÇn lËp líi víi qui m« ®Çy ®ñ tõ líi bËc cao ®Õn líi bËc thÊp. Cßn trong tr-
êng hîp t¸i thiÕt hoÆc më réng qui m« x©y dùng c«ng tr×nh ®· cã th× viÖc lËp
líi cã thÓ ®îc tiÕn hµnh dùa trªn c¬ së tr¾c ®Þa hiÖn cã ( ®· ®îc lËp trong giai
®o¹n tríc ®©y ) b»ng c¸ch ph¸t triÓn c¸c líi t¨ng dµy theo nguyªn t¾c chªm líi
hoÆc chªm ®iÓm.
- §iÒu kiÖn ®Þa h×nh ®Þa vËt vµ møc ®é thùc phñ cña khu ®o: cã nhiÒu l-
íi t¨ng dµy nÕu møc ®é th«ng tho¸ng thÊp.
- Tû lÖ ®o vÏ vµ yªu cÇu ®é chÝnh x¸c cña b¶n ®å cÇn thµnh lËp.
- §iÒu kiÖn trang thiÕt bÞ ®o ®¹c hiÖn cã cña ®¬n vÞ.
Nguyªn t¾c chung cña viÖc thiÕt kÕ líi lµ cµng Ýt bËc cµng tèt, nh»m
gi¶m chi phÝ x©y dùng líi vµ h¹n chÕ møc ®é ¶nh hëng sai sè sè liÖu gèc cña
c¸c líi bËc cao ®Õn ®é chÝnh x¸c vÞ trÝ ®iÓm cña cÊp khèng chÕ bËc cuèi cïng.
Nh×n chung chØ tiªu c¬ b¶n nhÊt ®Ó x¸c ®Þnh sè bËc ph¸t triÓn líi lµ
diÖn tÝch cña khu ®o vÏ vµ cã thÓ chia ra c¸c trêng hîp sau:
+ Khu ®o vÏ cã diÖn tÝch lín (F > 25 km 2): lËp ba bËc líi (Líi khèng
chÕ c¬ së, líi khèng chÕ t¨ng dµy vµ líi khèng chÕ ®o vÏ).
+ Khu vùc cã diÖn tÝch trung b×nh (F = 2,5 25 km2) lËp hai bËc líi
( Líi khèng chÕ c¬ së vµ líi khèng chÕ ®o vÏ ). Nhng nÕu khu ®o vÏ cã ®Þa
h×nh ®Þa vËt phøc t¹p th× nªn lËp ba bËc líi.
+ Khu vùc cã diÖn tÝch nhá (F < 2,5 km 2): thµnh lËp mét bËc líi khèng
chÕ lµ líi khèng chÕ ®o vÏ.
+ Víi khu ®o cã diÖn tÝch rÊt lín (F ≥ 100 km2): cÇn lËp 4 bËc líi
khèng chÕ (líi khèng chÕ c¬ së, líi khèng chÕ t¨ng dµy bËc 1, líi khèng chÕ
t¨ng dµy bËc 2 vµ líi khèng chÕ ®o vÏ ).
II.1.2. MËt ®é ®iÓm khèng chÕ c¸c cÊp
Theo quy ph¹m ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ lín quy ®Þnh, mËt ®é trung
b×nh c¸c ®iÓm khèng chÕ nhµ níc tõ h¹ng I IV ®îc quy ®Þnh nh sau :
+ Trªn khu vùc cÇn ®o vÏ b¶n ®å tû lÖ 1/500 th× cø (20 30) km2 cÇn cã
mét ®iÓm khèng chÕ to¹ ®é mÆt b»ng vµ (10 20) km2 cÇn cã mét ®iÓm khèng
chÕ ®é cao.
NguyÔn V¨n Thô 16 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
+ Trªn khu vùc cÇn ®o vÏ b¶n ®å tû lÖ 1/2000; 1/1000; 1/500 th× cø (5
15) km2 cÇn cã mét ®iÓm khèng chÕ to¹ ®é mÆt b»ng vµ (5 7) km2 cÇn cã mét
®iÓm khèng chÕ ®é cao.
§Æc biÖt ®èi víi khu vùc x©y dùng, mËt ®é ®iÓm líi nhµ níc cÇn ®¶m Ýt
nhÊt 1 ®iÓm/ 5km2. NÕu tÝnh c¶ c¸c ®iÓm cña líi t¨ng dµy th× mËt ®é ®iÓm t¨ng
lªn ®Õn 4 ®iÓm/ 1km2, cßn trªn khu vùc cha x©y dùng th× yªu cÇu cã 1 ®iÓm/
1km2.
Trªn ®©y lµ nh÷ng yªu cÇu vÒ sè lîng tèi thiÓu c¸c ®iÓm cña líi khèng
chÕ cÊp h¹ng nhµ níc (tõ h¹ng I IV). Trong viÖc ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tû lÖ
lín, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c khu ®o réng lín th× ngoµi c¸c ®iÓm cÇn cã cña líi cÊp
h¹ng nhµ níc cÇn ph¶i cã mét sè lîng lín c¸c ®iÓm cña líi khèng chÕ t¨ng
dµy vµ líi khèng chÕ ®o vÏ. Trong thùc tÕ s¶n xuÊt, sè lîng ®iÓm cÇn cã cña
mçi bËc khèng chÕ sÏ ®îc tÝnh to¸n dùa trªn c¬ së diÖn tÝch khu ®o vµ diÖn
tÝch khèng chÕ tuú theo cÊp h¹ng cña mçi ®iÓm khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng
theo tÝnh to¸n nh sau:
1.C«ng thøc x¸c ®Þnh diÖn tÝch khèng chÕ cña mét ®iÓm líi khèng chÕ
§Ó ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh th× mËt ®é ®iÓm tr¾c ®Þa mÆt b»ng phô thuéc
vµo c¸c yÕu tè sau:
- Phô thuéc vµo tû lÖ ®o vÏ b¶n ®å. Tû lÖ ®o vÏ b¶n ®å cµng lín th× cµng
®ßi hái ph¶i cã nhiÒu ®iÓm khèng chÕ trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch.
- Phô thuéc vµo ph¬ng ph¸p ®o vÏ b¶n ®å. Tríc ®©y khi ®o vÏ theo ph-
¬ng ph¸p bµn ®¹c th× sè ®iÓm khèng chÕ lµ ba ®iÓm trªn mÆt b¶n vÏ. NÕu ®o
theo ph¬ng ph¸p toµn ®¹c, ®o vÏ ¶nh phèi hîp vµ ®o vÏ ¶nh lËp thÓ th× sè lîng
®iÓm khèng chÕ gi¶m dÇn.
Trong nhiÒu trêng hîp, líi khèng chÕ tr¾c ®Þa ngoµi môc ®Ých ®îc thµnh
lËp ®Ó ®o vÏ b¶n ®å th× cßn cã thÓ ®îc dïng ®Ó chuyÓn c¸c thiÕt kÕ c«ng tr×nh
ra thùc ®Þa, trong trêng hîp ®ã th× mËt ®é ®iÓm khèng chÕ cßn phô thuéc vµo
c¸c yªu cÇu ®é chÝnh x¸c bè trÝ ®iÓm c«ng tr×nh. NÕu yªu cÇu sai sè bè trÝ
®iÓm cµng cao th× mËt ®é ®iÓm khèng chÕ cµng dµy vµ ngîc l¹i.
- Phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm ®Þa h×nh, ®Þa vËt cña khu vùc ®o vÏ.
- Phô thuéc vµo ph¬ng ph¸p x©y dùng líi khèng chÕ.
Do líi khèng chÕ ®îc lËp ®Ó phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh cho nªn c¸c
®iÓm cña líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt b»ng chÝnh lµ c¸c ®iÓm ®Æt m¸y ®Ó ®o vÏ
chi tiÕt ®Þa h×nh, ®Þa vËt. Do vËy ®Ó tÝnh tæng sè ®iÓm khèng chÕ cÇn cã trªn
khu vùc, ta cÇn xÐt tõ bËc khèng chÕ cuèi cïng lµ cÊp khèng chÕ ®o vÏ.
NguyÔn V¨n Thô 17 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
H×nh 2.1
Gäi A vµ B lµ hai ®iÓm ®Çu mét c¹nh cña líi khèng chÕ ®o vÏ, AB = S.
NÕu coi diÖn tÝch khèng chÕ cña ®iÓm A ®îc giíi h¹n bëi ®êng trßn cã
b¸n kÝnh th× gi÷a ph¹m vi khèng chÕ cña ®iÓm A víi c¸c ®iÓm
khèng chÕ l©n cËn sÏ cßn cã kho¶ng trèng nh phÇn kÎ däc (H×nh 2.1). Do vËy
®Ó cã thÓ khèng chÕ kÝn 100% diÖn tÝch ®o vÏ th× chiÒu dµi c¸c c¹nh sÏ ph¶i lµ
d = AK vµ diÖn tÝch khèng chÕ thùc cña mét ®iÓm sÏ lµ diÖn tÝch cña mét h×nh
lôc gi¸c ®Òu cã c¹nh lµ d = AK. Nh vËy diÖn tÝch khèng chÕ cña mét ®iÓm sÏ
®îc tÝnh nh sau:
XÐt tam gi¸c ®Òu AIK cã chiÒu dµi c¹nh tam gi¸c d = AK, do ®ã
chiÒu cao cña tam gi¸c lµ
( II- 8 )
MÆt kh¸c: ( II - 9 )
Tõ ( II - 8 ) vµ ( II - 9 ) ta cã:
Suy ra chiÒu dµi c¹nh ( II - 10 )
Tõ ( II - 10 ) ta viÕt ®îc c«ng thøc tÝnh diÖn tÝch khèng chÕ cña mét
®iÓm líi khèng chÕ ®o vÏ lµ:
(II - 1)
Nh vËy khi biÕt tríc ®îc chiÒu dµi trung b×nh c¹nh cña líi khèng chÕ ta
sÏ tÝnh ®îc diÖn tÝch khèng chÕ cña mét ®iÓm.
2. TÝnh sè ®iÓm cÇn thiÕt cña c¸c bËc khèng chÕ
NÕu gäi diÖn tÝch cña khu ®o vÏ lµ F vµ diÖn tÝch khèng chÕ cña mét
®iÓm lµ P th× tæng sè ®iÓm khèng chÕ cÇn thiÕt trªn khu ®o sÏ lµ:
NguyÔn V¨n Thô 18 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
(II - 12)
Trong ®ã S lµ chiÒu dµi c¹nh trung b×nh cña cÊp líi khèng chÕ cuèi
cïng.
Khi líi khèng chÕ mÆt b»ng ®îc thµnh lËp víi n bËc, gäi sè ®iÓm khèng
chÕ t¬ng øng víi mçi cÊp khèng chÕ lµ N1, N2 ... Nn th× ta cã:
N = N1 + N2 + ... + Nn ( II -13 )
Víi mçi cÊp khèng chÕ, chiÒu dµi trung b×nh cña c¸c c¹nh lµ kh¸c
nhau. Gäi chiÒu dµi c¹nh t¬ng øng víi mçi cÊp khèng chÕ lµ S 1, S2, ... , Sn th×
tr×nh tù tÝnh to¸n cô thÓ sè ®iÓm cña tõng bËc sÏ ®îc thùc hiÖn tõ viÖc tÝnh sè
®iÓm cña cÊp khèng chÕ trªn cïng ( N 1 ) vµ kÕt thóc ë viÖc tÝnh sè ®iÓm cña
cÊp khèng chÕ cuèi cïng lµ cÊp khèng chÕ ®o vÏ ( Nn). Cô thÓ nh sau:
- TÝnh sè lîng ®iÓm cña bËc khèng chÕ ®Çu tiªn: NÕu gäi chiÒu dµi
c¹nh trung b×nh cña cÊp h¹ng líi khèng chÕ ®Çu tiªn lµ S1 th× sè lîng ®iÓm cña
líi khèng chÕ ®Çu tiªn sÏ ®îc tÝnh theo c«ng thøc:
(II - 14)
Th«ng thêng líi khèng chÕ bËc ®Çu tiªn ®îc ph¸t triÓn dùa trªn mét sè
lîng nhÊt ®Þnh ®iÓm líi c¬ së h¹ng cao hiÖn cã trªn khu vùc ( kÝ hiÖu lµ N gèc )
cho nªn gi¸ trÞ N1 tÝnh ®îc bao gåm c¶ sè lîng ®iÓm gèc nãi trªn. Do vËy
trong trêng hîp nµy, sè lîng thùc tÕ c¸c ®iÓm cÇn lËp míi cña líi khèng chÕ
bËc ®Çu tiªn sÏ lµ:
N1 = N1 - Ngèc (II - 15 )
Trong ®ã N1 lµ tæng sè ®iÓm cña cÊp khèng chÕ ®Çu tiªn vµ cÊp khèng
chÕ bËc cao h¬n nã.
- §èi víi líi khèng chÕ bËc thø hai ta còng tÝnh theo c«ng thøc t¬ng
tù:
( II - 16 )
N2 = N2 - N1 ( II - 17 )
- §èi víi líi khèng chÕ ®o vÏ cuèi cïng lµ:
Nn = N - ( N1 + N2 + ... + Nn-1 ) ( II - 18 )
Trong viÖc tÝnh mËt ®é ®iÓm c¸c cÊp khèng chÕ theo c¸c c«ng thøc
nh ®· nªu trªn, chiÒu dµi trung b×nh c¸c c¹nh cña bËc líi khèng chÕ cã thÓ ®îc
lÊy theo gi¸ trÞ chiÒu dµi t¬ng øng víi tõng cÊp h¹ng líi ®· ®îc cho trong c¸c
qui ph¹m hiÖn hµnh. Tuy nhiªn ®iÒu cÇn lu ý lµ c¸c gi¸ trÞ chiÒu dµi c¹nh t¬ng
øng víi mçi cÊp h¹ng líi ®· cho trong qui ph¹m lµ ®îc Ên ®Þnh dùa trªn c¬ së
c¸c m¸y mãc vµ dông cô ®o ®¹c truyÒn thèng tríc ®©y, khi mµ viÖc ®o vÏ chi
tiÕt còng nh viÖc ®o chiÒu dµi c¹nh líi khèng chÕ chñ yÕu ®îc thùc hiÖn b»ng
m¸y kinh vÜ vµ c¸c m¸y ®o dµi quang häc th«ng thêng nªn ®é chÝnh x¸c vµ
diÖn tÝch khèng chÕ cña mçi ®iÓm bÞ h¹n chÕ. Thùc tÕ hiÖn nay c«ng nghÖ ®o
NguyÔn V¨n Thô 19 Líp: Tr¾c §Þa B – K48
Trêng §¹i häc Má - §Þa ChÊt §å ¸n tèt nghiÖp
®¹c ph¸t triÓn cao, c¸c m¸y toµn ®¹c ®iÖn tö víi ®é chÝnh x¸c ®o dµi ®îc ph¸t
triÓn réng r·i vµ phæ biÕn ë tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt tr¾c ®Þa .V× vËy cã thÓ
nhËn thÊy r»ng c¸c gi¸ trÞ chiÒu dµi c¹nh cña c¸c bËc líi nh ®· cho trong c¸c
qui ph¹m lµ hoµn toµn cã thÓ níi réng thªm mét c¸ch hîp lý, ®Ó t¨ng n¨ng
suÊt lao ®éng gi¶m gi¸ thµnh chi phÝ mµ vÉn ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c cÇn thiÕt.
§©y lµ vÊn ®Ò cÇn ®îc tÝnh ®Õn khi lËp líi khèng chÕ tr¾c ®Þa vµ thiÕt kÕ c¸c
c«ng tr×nh.
II.2. ®é chÝnh x¸c cña líi khèng chÕ mÆt b»ng phôc
vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh tØ lÖ lín
II.2.1. Tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ ®é chÝnh x¸c líi khèng chÕ tr¾c ®Þa mÆt
b»ng phôc vô ®o vÏ b¶n ®å giai ®o¹n kh¶o s¸t thiÕt kÕ
C¬ së tr¾c ®Þa ®Ó ®o vÏ b¶n ®å giai ®o¹n kh¶o s¸t thiÕt kÕ ®ã lµ líi nhµ
níc c¸c cÊp h¹ng, líi t¨ng dµy vµ líi ®o vÏ. VÒ ®é chÝnh x¸c, líi tr¾c ®Þa ph¶i
®îc thiÕt kÕ ®¶m b¶o cho c«ng t¸c t¨ng dµy nh»m tho¶ m·n yªu cÇu ®o vÏ b¶n
®å tû lÖ lín nhÊt vµ c¸c yªu cÇu cña c«ng t¸c bè trÝ c«ng tr×nh.
Líi khèng chÕ mÆt b»ng ®îc thµnh lËp phôc vô ®o vÏ b¶n ®å ®Þa h×nh
giai ®o¹n nµy th× tiªu chuÈn ®Ó ®¸nh gi¸ ®é chÝnh x¸c cña líi lµ " Sai sè trung
ph¬ng vÞ trÝ ®iÓm cña cÊp khèng chÕ cuèi cïng so víi ®iÓm khèng chÕ c¬ së”
hay cßn gäi lµ " Sai sè tuyÖt ®èi vÞ trÝ ®iÓm ".
Trong qui ph¹m qui ®Þnh: Sai sè vÞ trÝ ®iÓm cña líi khèng chÕ ®o vÏ so
víi ®iÓm cña khèng chÕ c¬ së kh«ng vît qu¸ 0,2 0,3.Mb® trªn b¶n ®å, trong
®ã Mb® lµ mÉu sè tû lÖ b¶n ®å.
II.2.2. ¦íc tÝnh ®é chÝnh x¸c ®Æc trng líi khèng chÕ mÆt b»ng
1: Môc ®Ých
- Th«ng qua ®é chÝnh x¸c cña líi ( Sai sè tuyÖt ®èi vÞ trÝ ®iÓm ) ph©n
®Þnh cÊp h¹ng líi.
- X¸c ®Þnh ra yªu cÇu ®é chÝnh x¸c ®o ®¹c ®Ó ®¸p øng c¸c yªu cÇu ®é
chÝnh x¸c ®ã.
2: ¦íc tÝnh ®é chÝnh x¸c ®Æc trng cña c¸c bËc khèng chÕ
Nh ta ®· biÕt, sai sè cña líi khèng chÕ bËc cao sÏ lµ sè hiÖu gèc cña líi
khèng chÕ bËn thÊp h¬n. §Ó gi¶m sù biÕn d¹ng cña hÖ thèng khèng chÕ th×
yªu cÇu ®Æt ra lµ sai sè cña líi khèng chÕ bËc cao ph¶i nhá h¬n sai sè ®o cña l-
íi b¹c thÊp K lÇn, nghÜa lµ: (II- 1)
Nh vËy sai sè tæng hîp mo cña líi khèng chÕ bËc thÊp ®ang xÐt sÏ lµ:
mo2 = mg2 + m®o2
(II- 2)
HoÆc: mo = m®o ( II- 3 )
Suy ra: ( II- 4 )
NguyÔn V¨n Thô 20 Líp: Tr¾c §Þa B – K48